USA rozpoczynają kampanię "Economic Outcast", uderzając w irański sektor kryptoaktywów

24 sierpnia Departament Skarbu USA uruchomił inicjatywę "Economic Exclusion" (określaną też jako operacja "Economic Outcast"), rozszerzając w ramach rozporządzenia wykonawczego Executive Order 13902 sankcje sektorowe wobec Iranu o kryptoaktywa. Od teraz sankcjami może zostać objęty każdy podmiot uznany za działający w irańskim sektorze aktywów cyfrowych lub świadczący na jego rzecz usługi wspierające — niezależnie od miejsca prowadzenia działalności. Biuro ds. Kontroli Aktywów Zagranicznych (OFAC) wskazało pięć kluczowych obszarów objętych nowymi sankcjami sektorowymi: aktywa cyfrowe, technologię, złoto, lotnictwo oraz żeglugę. Departament Skarbu podkreślił, że Iran coraz częściej traktuje kryptowaluty jako preferowane narzędzie omijania restrykcji, wykorzystywane m.in. do rozliczeń powiązanych z Korpusem Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC) oraz osobami z otoczenia reżimu. W ramach ogłoszonych działań OFAC nałożył sankcje na ukraińskiego brokera Ivana Obukhowa, obywatela ZEA, oraz na jego spółkę Foscom FZE. Według komunikatu Departamentu Skarbu Obukhow miał od lat pośredniczyć w obsłudze statków tzw. irańskiej floty cieni i wspierać irańskie wojsko oraz podmioty powiązane w transporcie ropy. Od 2023 r. miał przetworzyć ponad 100 mln USD płatności w kryptowalutach, które miały ułatwiać sprzedaż ropy na rzecz jednostki IRGC Quds Force (IRGCQF). Wskazano także, że koordynował pozyskiwanie statków wykorzystywanych następnie do obchodzenia sankcji. Foscom FZE to firma ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich, przejęta przez Obukhowa w 2022 r., w której pełni funkcję udziałowca i dyrektora generalnego. Obukhow został wpisany na listę sankcyjną na podstawie Executive Order 13224 (z późniejszymi zmianami) za udzielanie istotnej pomocy oraz wsparcia finansowego, materialnego lub technologicznego dla IRGCQF. Foscom FZE objęto sankcjami z uwagi na to, że jest podmiotem należącym do Obukhowa lub przez niego kontrolowanym bądź kierowanym — bezpośrednio lub pośrednio. Równolegle Departament Skarbu dopisał do listy sankcyjnej blisko 60 podmiotów, osób i jednostek pływających powiązanych z pozyskiwaniem komponentów do programów nuklearnych i rakietowych, operacjami cybernetycznymi oraz sieciami przychodów z ropy. Nowe ujęcie sankcji istotnie podnosi ryzyko tzw. sankcji wtórnych. Departament Skarbu sygnalizuje odejście od działań skupionych na pojedynczych giełdach lub portfelach na rzecz szerszych ram: każdy zagraniczny podmiot uznany za działający w irańskim sektorze aktywów cyfrowych lub świadczący mu usługi może zostać objęty restrykcjami. W przypadku wpisu na listę, aktywa powiązane ze Stanami Zjednoczonymi podlegają zamrożeniu, a zagraniczne banki ułatwiające istotne transakcje z podmiotami sankcjonowanymi mogą napotkać ograniczenia dotyczące rachunków w USA. Sekretarz Skarbu Scott Bessent oświadczył, że działania są realizowane na polecenie prezydenta Trumpa, a celem jest odcięcie "każdej ekonomicznej linii życia" podtrzymującej reżim w Teheranie, aż do jego pełnej izolacji. Określił inicjatywę jako "gospodarczy D-Day" i ostrzegł, że każdy podmiot utrzymujący kontakty gospodarcze z reżimem może spotkać się z pełnym zakresem amerykańskich narzędzi. Departament Skarbu wskazuje, że to kolejna eskalacja działań przeciwko irańskim kanałom kryptowalutowym. W styczniu 2026 r. OFAC po raz pierwszy objął sankcjami giełdy aktywów cyfrowych powiązane z Iranem, celując w zarejestrowane w Wielkiej Brytanii Zedcex i Zedxion. W czerwcu na listę trafiły cztery irańskie giełdy, w tym Nobitex — największa platforma w kraju. 7 sierpnia OFAC nałożył sankcje na Shelbit oraz Aban Tether, podając, że łącznie miały umożliwić transakcje aktywami cyfrowymi powiązane z Iranem o wartości ok. 5 mln USD. Wcześniej Bessent informował publicznie, że USA przejęły niemal 1 mld USD w kryptowalutach z giełd i portfeli powiązanych z Iranem; działania egzekucyjne obejmowały też zamrażanie konkretnych portfeli. W ocenie Departamentu Skarbu aktywa cyfrowe — obok technologii, złota, lotnictwa i żeglugi — należą do sektorów, na których Iran ma opierać wsparcie dla gospodarki. USA deklarują, że zidentyfikowały węzły sieci wykorzystywane do przemytu ropy, omijania sankcji i finansowania powiązanych aktywności. Urzędnicy amerykańscy podkreślają rolę kryptowalut jako alternatywnej ścieżki rozliczeń po ograniczeniu dostępu Iranu do tradycyjnych kanałów finansowych oraz jako narzędzia do transferów związanych z IRGC i osobami z otoczenia reżimu, w tym z obiegiem wpływów z ropy. Objęcie całego sektora aktywów cyfrowych rozporządzeniem Executive Order 13902 ma w praktyce obniżać próg nakładania sankcji na zagranicznych pośredników, dostawców usług giełdowych, kanały płatnicze, a także podmioty zapewniające wsparcie techniczne. Podmioty wpisane na listę ryzykują zamrożenie aktywów, a ich kontrahenci — ekspozycję na sankcje wtórne. Na moment publikacji OFAC wdrożył działania wobec wskazanych podmiotów i kontynuuje aktualizację list sankcyjnych.