Brazylia uruchamia pierwszy zakład metali ziem rzadkich, by wzmocnić łańcuch dostaw USA

Brazylia wysuwa się na pierwsze miejsce na półkuli zachodniej w segmencie metali ziem rzadkich kluczowych dla przemysłu motoryzacji elektrycznej i zbrojeniówki. Projekt Serra Verde Pela Ema, pierwsza w kraju działająca na dużą skalę kopalnia metali ziem rzadkich, stał się centralnym elementem strategii Waszyngtonu mającej ograniczyć dominację Chin w dostawach surowców wykorzystywanych m.in. w silnikach EV i systemach uzbrojenia. Zakład w Serra Verde produkuje cztery krytyczne pierwiastki magnetyczne: neodym, prazeodym, dysproz i terb. Żadna inna, pozaazjatycka instalacja nie wytwarza obecnie pełnego zestawu tych surowców, co nadaje projektowi znaczenie wykraczające poza samą działalność górniczą. Wprost widać też amerykański ślad finansowy. US International Development Finance Corporation (DFC) udzieliła pożyczki w wysokości 565 mln USD, aby zwiększyć prawdopodobieństwo, że produkcja Serra Verde trafi do USA i krajów sojuszniczych, a nie do najwyższego oferenta na wolnym rynku. To był dopiero początek: w kwietniu 2026 r. USA Rare Earth ogłosiła porozumienie w sprawie przejęcia projektu, wyceniane na ok. 2,8 mld USD i wspierane finansowaniem rządu USA. Dodatkowo Economic Defense Unit w ramach Department of War zaoferowała do 750 mln USD wsparcia offtake, przeznaczonego konkretnie dla Serra Verde. Serra Verde rozpoczęła produkcję komercyjną na początku 2024 r. i celuje w 6 400–6 500 ton metrycznych tlenków metali ziem rzadkich rocznie do 2027 r. Zakładany okres eksploatacji kopalni to 25 lat. Znaczenie tego projektu wynika z obecnej struktury rynku. Chiny produkują ok. 270 000 ton metali ziem rzadkich rocznie. Brazylia, mimo zasobów szacowanych na ok. 21 mln ton metrycznych, wytwarza dziś ok. 2 000 ton. Złoża iłów jonowych w Serra Verde są szczególnie cenne, bo zawierają ciężkie metale ziem rzadkich, takie jak dysproz i terb — trudniejsze do pozyskania poza Chinami i niezbędne do wysokosprawnych magnesów trwałych stosowanych w silnikach pojazdów elektrycznych oraz turbinach wiatrowych. Ambicje Brazylii nie ograniczają się do jednego projektu. Viridis Mining & Minerals uruchomiła w maju 2026 r. zakład badawczo-przetwórczy, planując komercyjną produkcję mieszanego węglanu metali ziem rzadkich od 2028 r. Duża, krajowa zdolność separacji i rafinacji w Brazylii ma pojawić się dopiero po 2030 r. W praktyce oznacza to, że wczesna produkcja z brazylijskich kopalń najpewniej będzie eksportowana w formie częściowo przetworzonej, a finalne oczyszczanie odbędzie się poza krajem. Dla łańcuchów dostaw i rynków kluczowe jest to, że nawet przy pełnych mocach 6 500 ton rocznie pozostanie ułamkiem globalnego popytu, ale może zapewnić bufor na wypadek chińskich ograniczeń eksportowych lub presji cenowej. Przez lata głównym producentem poza Chinami pozostawała australijska Lynas Rare Earths, przy czym jej złoża są zdominowane przez „lekkie” metale ziem rzadkich. Serra Verde wypełnia inną, a według wielu obserwatorów bardziej krytyczną niszę dzięki produkcji ciężkich metali ziem rzadkich.