Trung Quốc siết AI "bạn đồng hành": rủi ro cho persona token hóa và mô hình Web3

Trung Quốc đang chặn đà bùng nổ của các AI "bạn đồng hành" mang tính nhân hoá. Trước thời điểm quy định mới có hiệu lực, hai ông lớn công nghệ nội địa đã chủ động tắt các tính năng "agent" tuỳ biến. ByteDance thông báo muộn tối thứ Sáu rằng tính năng agent tuỳ chỉnh của Doubao sẽ ngừng hoạt động từ ngày 15/7. Công ty cho biết dữ liệu liên quan sẽ được xử lý theo chính sách quyền riêng tư và sẽ không thể khôi phục sau ngày 15/10. Với Alibaba, Qwen triển khai nhanh hơn. Theo South China Morning Post, các "agent tương tác giống người" và chức năng agent do người dùng tạo đã bị gỡ bỏ từ ngày 10/7; các dịch vụ agent diện rộng sẽ dừng vào ngày 15/7. Động thái này diễn ra sau khi 5 cơ quan Trung Quốc ban hành "Biện pháp tạm thời về quản lý dịch vụ tương tác AI mang tính nhân hoá" ngày 10/4, gồm: Cục Quản lý Không gian mạng Trung Quốc (CAC), Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia (NDRC), Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin (MIIT), Bộ Công an, và Tổng cục Quản lý giám sát thị trường. Bộ quy tắc có hiệu lực từ 15/7. Quy định tập trung hẹp vào AI mô phỏng nhân cách, kiểu tư duy và phong cách giao tiếp của con người nhằm tạo "tương tác cảm xúc kéo dài". Nói cách khác, các mô hình như "bạn gái AI", "nhà trị liệu", "bạn đồng hành" hay các bot persona tuỳ biến mà hàng triệu người dùng tự xây (trợ lý có tên, gia sư, nhân vật nhập vai giữ giọng điệu và tính cách nhất quán) sẽ bị cấm nếu tạo quan hệ cảm xúc lâu dài. Biện pháp cũng nêu rõ các rủi ro như nội dung cực đoan, rò rỉ quyền riêng tư, tác động xấu tới sức khoẻ thể chất và tinh thần, nghiện AI; đồng thời áp đặt hạn chế đặc biệt với dịch vụ cung cấp "người thân ảo, bạn đồng hành ảo hoặc các mối quan hệ thân mật khác" cho trẻ vị thành niên. Những công cụ không cảm xúc như bot chăm sóc khách hàng, hệ thống hỏi đáp, trợ lý công việc và nhiều công cụ giáo dục vẫn được cho phép, miễn không trượt sang "tương tác cảm xúc kéo dài". Góc nhìn chuyên gia: Các nhà phân tích pháp lý của MMLC Group cho rằng quy định mới coi AI cảm xúc là "bài toán quản trị" thay vì chỉ là vấn đề nội dung. Khi máy móc bắt đầu cạnh tranh với các mối gắn kết con người trong đời thực, cơ quan quản lý phải can thiệp vào thiết kế hệ thống, không chỉ xử lý đầu ra độc hại. Hogan Lovells mô tả đây là khung pháp lý chuyên biệt đầu tiên của Trung Quốc nhắm trực tiếp vào tương tác cảm xúc do AI điều khiển. Nghiên cứu củng cố mối lo: Một nghiên cứu tháng 6 của USC cho thấy các mô hình AI hàng đầu từ OpenAI, Anthropic, Google và Alibaba vi phạm hướng dẫn an toàn về tương tác xã hội hơn 27% số lần, thường khuyến khích gắn bó cảm xúc và tự thể hiện như con người. Một khảo sát khác với nhóm người trẻ đã có bạn đời cho biết cứ 7 người thì có 1 người thường xuyên dùng AI "bạn tình", và gần 70% che giấu mức độ sử dụng với bạn đời của họ. Vì sao giới crypto và web3 cần chú ý: - Tác động mô hình kinh doanh: Startup và dự án phát triển persona token hoá, bạn đồng hành gắn NFT hoặc AI persona thu phí thuê bao có thể đối mặt với sự co hẹp thị trường tại Trung Quốc, đồng thời phải chuẩn bị yêu cầu tuân thủ nghiêm hơn ở nơi khác. - Câu hỏi về dữ liệu và lưu ký: Yêu cầu xoá dữ liệu bắt buộc và các ràng buộc quyền riêng tư tạo áp lực lên kiến trúc on-chain/off-chain nếu phụ thuộc lưu trữ tập trung hoặc dữ liệu người dùng gắn với định danh blockchain. - Tiền lệ quản lý: Trung Quốc là quốc gia đầu tiên đặt ra một chế độ quản lý riêng cho AI nhân hoá. Khung này có thể ảnh hưởng tranh luận chính sách toàn cầu, tác động cách các ứng dụng phi tập trung và dịch vụ AI xuyên biên giới được xây dựng và tiếp thị. Hướng xoay trục dự kiến: Doanh nghiệp có thể tập trung mạnh hơn vào các agent phi cảm xúc, thiên về năng suất (hỗ trợ khách hàng, công cụ tri thức, trợ lý doanh nghiệp) hoặc thử kiến trúc tách hành vi "giống persona" khỏi các kênh tương tác bị quản lý. Điểm cần theo dõi: Tín hiệu thực thi từ cơ quan quản lý Trung Quốc và khả năng có thêm hướng dẫn hoặc tiêu chuẩn kỹ thuật; cách các công ty điều chỉnh lộ trình sản phẩm và việc các dự án token hoá/phi tập trung tái định vị để né quy định hoặc tuân thủ qua triển khai theo từng địa phương; và liệu các khu vực pháp lý khác có coi cách tiếp cận của Trung Quốc như một bản mẫu để kiểm soát AI gây gắn bó cảm xúc hay không. Kết luận: Biện pháp mới của Trung Quốc đặt ra ranh giới rõ ràng: AI có thể hữu ích, nhưng không nên trở thành "vật thay thế con người" theo cách tạo quan hệ cảm xúc kéo dài. Với các nhà phát triển crypto và web3, điều này đồng nghĩa phải rà soát lại mọi sản phẩm gắn token, định danh hay mô hình thương mại với tương tác AI nhân hoá nếu muốn tiếp cận người dùng Trung Quốc, đồng thời theo sát khả năng các quy định tương tự lan ra toàn cầu.