Brazil đưa vào vận hành cơ sở đất hiếm quy mô lớn đầu tiên, củng cố chuỗi cung ứng cho Mỹ

Brazil vừa nổi lên như điểm tựa mới của Tây Bán cầu trong cuộc đua đất hiếm—nhóm khoáng sản khó đọc tên nhưng lại không thể thiếu với xe điện, tuabin gió và cả máy bay chiến đấu. Dự án Serra Verde Pela Ema, mỏ đất hiếm quy mô lớn đầu tiên của Brazil đi vào vận hành thương mại, đang trở thành mắt xích quan trọng trong chiến lược của Washington nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Quốc. Điểm khác biệt của Serra Verde nằm ở danh mục sản phẩm: cơ sở này sản xuất đủ bốn nguyên tố đất hiếm quan trọng cho nam châm vĩnh cửu gồm neodymium, praseodymium, dysprosium và terbium. Hiện chưa có hoạt động khai thác ngoài châu Á nào khác cung ứng trọn bộ bốn nguyên tố này, khiến Serra Verde mang màu sắc địa chính trị không kém gì một dự án khai mỏ. Dấu vết dòng tiền từ Washington đến bang Goiás cũng cho thấy mức độ ưu tiên của Mỹ. Tập đoàn Tài chính Phát triển Quốc tế Mỹ (DFC) đã cấp khoản vay 565 triệu USD nhằm giúp sản lượng của Serra Verde ưu tiên chảy về Mỹ và các đồng minh thay vì bán cho người trả giá cao nhất trên thị trường. Chưa dừng lại ở đó, tháng 4/2026, USA Rare Earth công bố thỏa thuận mua lại dự án, định giá khoảng 2,8 tỷ USD, với sự hậu thuẫn tài chính từ chính phủ Mỹ. Ngoài ra, Đơn vị Phòng vệ Kinh tế thuộc Bộ Chiến tranh còn đề xuất gói hỗ trợ offtake lên tới 750 triệu USD dành riêng cho Serra Verde. Serra Verde bắt đầu sản xuất thương mại từ đầu năm 2024 và đặt mục tiêu đạt 6.400–6.500 tấn oxit đất hiếm mỗi năm vào năm 2027. Tuổi thọ dự kiến của mỏ là 25 năm. Bối cảnh thị trường giúp lý giải vì sao dự án này được chú ý. Trung Quốc hiện sản xuất khoảng 270.000 tấn đất hiếm mỗi năm. Brazil dù sở hữu khoảng 21 triệu tấn trữ lượng, sản lượng hiện mới khoảng 2.000 tấn. Các lớp quặng sét ion (ionic clay) tại Serra Verde đặc biệt giá trị vì chứa nhóm đất hiếm nặng như dysprosium và terbium—nguồn cung bên ngoài Trung Quốc khó tìm hơn và là vật liệu then chốt để sản xuất nam châm vĩnh cửu hiệu suất cao dùng trong động cơ xe điện và tuabin gió. Tham vọng đất hiếm của Brazil cũng không chỉ xoay quanh Serra Verde. Viridis Mining & Minerals đã khánh thành một cơ sở nghiên cứu và chế biến vào tháng 5/2026, hướng tới sản xuất thương mại carbonate đất hiếm hỗn hợp vào năm 2028. Dù vậy, năng lực tách chiết và tinh luyện quy mô lớn trong nước được dự báo khó có thể vận hành trước năm 2030. Điều này đồng nghĩa giai đoạn đầu, sản lượng từ các mỏ Brazil nhiều khả năng sẽ xuất khẩu dưới dạng bán chế biến, còn khâu tinh luyện cuối cùng diễn ra ở nơi khác. Với chuỗi cung ứng và thị trường, ngay cả khi đạt công suất tối đa 6.500 tấn/năm, Serra Verde vẫn chỉ chiếm một phần nhỏ nhu cầu toàn cầu. Dẫu vậy, khối lượng này có thể tạo lớp đệm đáng kể trước rủi ro Trung Quốc siết xuất khẩu hoặc thao túng giá. Nhiều năm qua, Lynas Rare Earths của Australia là nhà sản xuất ngoài Trung Quốc nổi bật nhất, nhưng các mỏ của Lynas chủ yếu là đất hiếm nhẹ. Trong khi đó, sản lượng đất hiếm nặng từ Serra Verde lấp vào một khoảng trống khác—và với nhiều ứng dụng, đây có thể là phân khúc then chốt hơn.